Karta Zdrowia Psychicznego

Zdrowie psychiczne jest równie ważne, co fizyczne. Oba te aspekty są ze sobą połączone i wzajemnie na siebie wpływają. Osoby o dobrej kondycji psychicznej rzadziej zmagają się m.in. z chorobami serca, cukrzycą, zaburzeniami metabolicznymi, chorobami układu odpornościowego. Ludzie zaś, którzy dbają np. o regularną aktywność fizyczną czy higienę snu – obarczeni są mniejszym ryzykiem uzależnień, zaburzeń i chorób psychicznych.

Wiele osób nie radzi sobie jednak w świecie zdominowanym przez masę bodźców oraz ciągłą presję. Szacuje się, że nawet 1 na 3 osoby na świecie doświadcza w ciągu swojego życia jakiejś formy problemów psychicznych – najczęściej są to depresja, zaburzenia lękowe czy uzależnienia. Według danych WHO ponad 970 milionów ludzi na świecie żyje z różnymi zaburzeniami psychicznymi.

W wielu krajach, w tym w Polsce, zaburzenia psychiczne znajdują się w ścisłej czołówce przyczyn wystawiania zwolnień lekarskich i orzeczeń o niezdolności do pracy. Przez cały 2024 rok wystawiono w naszym kraju przeszło 1,5 mln tego typu zwolnień. Łączny okres absencji chorobowej z tym związany przekracza 30 mln dni. Poprawa kondycji psychicznej pracowników przyniesie więc wyższą wydajność - fundusze zainwestowane w psychikę Polaków zwrócą się zatem w PKB.

Ekonomia nie może jednak być jedynym argumentem w walce o zdrowie ludzi. Do polityków należy stworzenie systemu, w którym zadbanie o własne zdrowie psychiczne nie oznacza wydawania kilkuset złotych na każdą wizytę u psychiatry czy psychoterapeuty albo niekończącego się oczekiwania na miejsce w przepełnionym szpitalu psychiatrycznym. Razem ma plan, jak tego dokonać.

1. Będziemy działać na rzecz medycyny opartej na dowodach, wprowadzając przepisy zakazujące praktykowania oraz promocji niebezpiecznych terapii, których skuteczność nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych, również w leczeniu kryzysów psychicznych. Nad bezpieczeństwem pacjentów będą czuwać rzecznik praw pacjenta, izby zawodowe oraz minister zdrowia.

2. Utworzymy państwową ścieżkę kształcenia psychoterapeutów oraz opracujemy jednolite standardy kształcenia w zawodzie, obejmujące także prywatne podmioty. Zadbamy o prawny status zawodu psychoterapeuty, tak by osoby udzielające takich świadczeń miały kierunkowe wykształcenie bazowe. W dłuższej perspektywie wpłynie to na zwiększenie dostępności specjalistów na rynku, uchroni obywateli i obywatelki przed nieuczciwymi praktykami oraz zagwarantuje psychoterapię skuteczną i bezpieczną, opartą o aktualne światowe rekomendacje i badania naukowe.

3. Zwiększymy dostępność pomocy psychologicznej, diagnostyki i psychoterapii w ramach NFZ oraz rozwiniemy sieć Centrów Zdrowia Psychicznego i Ośrodków Interwencji Kryzysowej, tak by docelowo istniały one w każdym powiecie. Dostosujemy Ośrodki Interwencji Kryzysowej oraz Centra Zdrowia Psychicznego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

4. Zwiększymy środki na leczenie chorób i zaburzeń psychicznych. Wraz ze zwiększeniem funduszy na ochronę zdrowia do 8% PKB, na same świadczenia związane ze zdrowiem psychicznym przeznaczać będziemy co najmniej 6% całościowego budżetu NFZ.

5. Wprowadzimy w porozumieniu ze środowiskiem medycznym standardy organizacyjne pracy na oddziałach psychiatrycznych. Ograniczymy liczbę pacjentów do maksymalnie 100, a docelowo 50 na jednego lekarza dyżurnego. Zapewnimy obecność specjalistów psychiatrii podczas dyżurów na oddziałach psychiatrycznych (w tym na oddziałach dziecięcych - psychiatrów dzieci i młodzieży). Określimy minima personelu pielęgniarskiego oraz pracowników innych zawodów medycznych i niemedycznych. Zadbamy także o dostępność narzędzi do monitoringu parametrów życiowych czy zapewnimy opiekę interdyscyplinarną w szpitalach monospecjalistycznych.

6. Uregulujemy rolę asystentów zdrowienia w systemie opieki psychiatrycznej, tak aby został ustalony zakres ich obowiązków oraz kompetencji. Będziemy tworzyć miejsca pracy dla asystentów, stawiając wymogi ich zatrudnienia oddziałom psychiatrycznym oraz poprzez uruchomienie bezpłatnych kursów.

7. Wprowadzimy elementy psychoedukacji w ramach zajęć wychowawczych w szkołach w celu zwiększenia świadomości w zakresie zdrowia psychicznego. Powinny one obejmować m.in. nauczenie młodzieży identyfikacji, rozumienia i zdrowej ekspresji emocji, naukę radzenia sobie ze stresem, z presją dotyczącą wyglądu i społecznych oczekiwań, przekazanie wiedzy o udzielaniu wsparcia emocjonalnego, w tym pierwszej pomocy przedpsychologicznej, bezpiecznym użytkowaniu sieci, higieny stylu życia. Zajęcia te będą prowadzone przez psychologa szkolnego.

8. Zwiększymy liczbę etatów i zagwarantujemy godne pensje dla specjalistów w placówkach edukacyjnych, docelowo dążąc do jednego psychologa na stu uczniów. Zobowiążemy szkoły i przedszkola do zapewnienia pracującym w nich psychologom i korzystającym z ich pomocy osobom miejsca stwarzającego komfortowe warunki do pracy.

9. Szkoły nie będą musiały aplikować w konkursach dotyczących udziału w państwowych programach profilaktycznych. Finansowanie takich działań w szkołach powinno być oczywiste i stabilne, a nie zależne od czynników zewnętrznych.

10. Wprowadzimy obowiązkowe szkolenia opiekunów w zakresie zdrowia psychicznego małoletnich w organizacjach i instytucjach pracujących z dziećmi i podmiotach nadzorujących takie organizacje.

11. Pogłębimy działania zapewniające poczucie bezpieczeństwa osobom poszkodowanym oraz zapobiegające każdej formie przemocy. W pierwszej kolejności rozszerzymy zakres stosowania kodeksu karnego o przestępstwa związane z nawoływaniem do nienawiści na tle tożsamości i orientacji psychoseksualnej.

12. Zorganizujemy dla osób uczących się w placówkach edukacyjnych warsztaty antydyskryminacyjne oraz uwzględnimy takie treści w programie nauczania na wszystkich szczeblach edukacji. Ograniczy to zjawisko stygmatyzacji grup mniejszościowych, a tym samym zmniejszy ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych u osób do nich przynależących. Pomoże to placówkom w realizowaniu konstytucyjnej zasady równości i wolności od dyskryminacji.

13. W celu przeciwdziałania naruszaniu praw osób nieheteroseksualnych i niecispłciowych wprowadzimy szkolenia i warsztaty antydyskryminacyjne i antyprzemocowe dla całej kadry pedagogicznej i wszystkich osób zatrudnionych w placówkach edukacyjnych. Pomoże to zminimalizować ryzyko występowania problemów na tle psychicznym u tej grupy osób, która jest jedną ze szczególnie narażonych.

14. W ramach walki z problemem osamotnienia utworzymy w każdej gminie placówkę mającą na celu aktywizację oraz integrację dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych i seniorów. Przeznaczymy środki na utrzymanie i działalność organizacji, których celem statutowym jest integracja społeczeństwa - takich jak Uniwersytety Trzeciego Wieku, Domy Kultury i Centra Młodzieżowe.

15. Będziemy działać na rzecz szerszej edukacji i zwiększenia świadomości społeczeństwa w zakresie zdrowia psychicznego osób starszych, w tym chorób neurodegeneracyjnych takich jak Alzheimer czy demencja poprzez m.in. kampanie społeczne, granty. Zwiększymy dostępność świadczeń w zakresie psychogerontologii.

16. Utworzymy radę ekspercką, której zadaniem będzie monitorowanie bieżących zagrożeń płynących z dezinformacji, nowych technologii oraz rozwoju sztucznej inteligencji, wypracowywanie rozwiązań mających na celu zapobieganie im oraz walki z ich skutkami. Będziemy również regularnie przeprowadzać kampanie edukacyjne dotyczące tych zagrożeń, aktualizując przekazywaną wiedzę w odniesieniu do dynamicznie zmieniającej się sytuacji.

17. Wprowadzimy standardy postępowania i współpracy między Policją oraz innymi służbami mundurowymi, systemem ratownictwa medycznego i placówkami ochrony zdrowia dotyczące pomocy osobom w kryzysie psychicznym oraz osobom nadużywającym substancji psychoaktywnych.

18. Uwzględnimy szkolenia zgodne ze standardami APA w zakresie skutecznego udzielania pomocy osobom nieheteronormatywnym, z mniejszości narodowych, religijnych czy z doświadczeniem migracji lub uchodźstwa w ramach przygotowania do zawodu dla specjalistów pracujących z osobami w kryzysie zdrowia psychicznego.

19. Zagwarantujemy drogą rozporządzenia stabilne finansowanie wszystkich kluczowych telefonów zaufania działających w kraju. Powołamy radę ekspertów składającą się z osób z doświadczeniem pracy w telefonach zaufania. Rolą rady będzie opracowanie i monitoring standardów, na podstawie których przyznane zostaną środki na działalność owych linii.

20. Obejmiemy refundacją leki stosowane w ADHD u osób dorosłych.

21. Wprowadzimy możliwość wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego dla dzieci z ADHD.

22. Poszerzymy dostępność diagnostyki ADHD, spektrum autyzmu i zaburzeń osobowości. Wprowadzimy ministerialny standard postępowania obejmujący diagnostykę, a także wsparcie psychologiczne tych osób. Zmiany te obejmą zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe.

Przyjęto: 3 kwietnia 2026